Kế hoạch bài dạy Tự nhiên và Xã hội lớp 1 tích hợp 35 tuần – Tài liệu tham khảo miễn phí cho giáo viên

Ở lớp 1, môn Tự nhiên và Xã hội có một vị trí rất đặc biệt. Đây là môn học đưa học sinh đến gần với những điều các em nhìn thấy, chạm vào và trải nghiệm mỗi ngày: gia đình, ngôi nhà, đồ dùng, cơ thể, cây cối, con vật, môi trường sống và những mối quan hệ xung quanh mình.

Vì thế, dạy Tự nhiên và Xã hội cho học sinh lớp 1 không nên chỉ dừng ở việc yêu cầu các em nhớ tên sự vật hay trả lời đúng câu hỏi trong sách. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ biết quan sát, biết đặt câu hỏi, biết mô tả, biết chia sẻ suy nghĩ và bước đầu biết vận dụng điều đã học để xử lí những tình huống quen thuộc trong cuộc sống.

Xuất phát từ đặc điểm đó, bộ Kế hoạch bài dạy môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 tích hợp 35 tuần được xây dựng theo hướng tăng cường hoạt động quan sát, trao đổi, thực hành và liên hệ thực tế. Bên cạnh kiến thức đặc thù của môn học, kế hoạch còn chú ý đến năng lực chung, phẩm chất, quyền trẻ em, giáo dục an toàn, trách nhiệm với gia đình và môi trường sống.

Thầy cô có thể tải miễn phí Kế hoạch bài dạy Tự nhiên và Xã hội lớp 1 đủ 35 tuần ở cuối bài viết. Trước khi tải, hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về cách bộ tài liệu được xây dựng và những điểm giáo viên có thể khai thác trong quá trình dạy học.

Tự nhiên và Xã hội lớp 1 nên bắt đầu từ chính cuộc sống của học sinh

Một trong những điểm dễ nhận thấy qua những tuần đầu của bộ tài liệu là nội dung bài học được đặt trong những hoàn cảnh rất gần gũi với học sinh.

Tuần đầu tiên bắt đầu bằng chủ đề Gia đình, với bài Kể về gia đình. Học sinh được giới thiệu về các thành viên trong gia đình, quan sát tranh, nói về những hoạt động gia đình cùng thực hiện và chia sẻ tình cảm với người thân.

Cách lựa chọn điểm xuất phát này khá tự nhiên.

Một đứa trẻ lớp 1 có thể chưa diễn đạt được những khái niệm khoa học phức tạp nhưng chắc chắn có những trải nghiệm riêng về ông bà, cha mẹ, anh chị em, bữa cơm gia đình hay những giờ vui chơi cùng người thân.

Giáo viên vì thế có thể bắt đầu bằng những câu hỏi rất đơn giản:

• Gia đình em có những ai?
• Em thường làm gì cùng người thân?
• Khi ở nhà, mọi người thường trò chuyện với nhau như thế nào?
• Em có thể làm việc gì để giúp gia đình?

Từ những câu trả lời tưởng như rất đời thường ấy, học sinh bắt đầu hình thành khả năng quan sát cuộc sống và diễn đạt trải nghiệm của mình bằng ngôn ngữ.

Đây chính là một trong những giá trị quan trọng của môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp 1.

Không chỉ quan sát sự vật, học sinh còn học cách quan sát con người và mối quan hệ xung quanh

Ở bài Kể về gia đình, học sinh không chỉ nhận biết các thành viên trong gia đình Hoa mà còn được yêu cầu quan sát cách mọi người tương tác với nhau.

Trong tranh, gia đình Hoa quây quần và chăm chú lắng nghe Hoa kể chuyện ở trường. Từ hình ảnh đó, giáo viên đặt câu hỏi để học sinh nhận ra rằng trong gia đình, mọi người không chỉ sống cùng nhau mà còn quan tâm, lắng nghe và chia sẻ với nhau.

Đây là một cách khai thác tranh có chiều sâu.

Nếu chỉ hỏi “Gia đình Hoa có những ai?”, học sinh mới dừng ở mức nhận biết.

Nhưng khi giáo viên tiếp tục hỏi:

“Khi em có điều vui hoặc điều buồn muốn kể, em mong người thân làm gì?”

thì bài học chuyển sang một cấp độ khác. Học sinh bắt đầu suy nghĩ về cảm xúc và nhu cầu của chính mình.

Trong tài liệu, nội dung này còn được kết nối với quyền trẻ em: trẻ có quyền được sống trong tình yêu thương, được sum họp với gia đình và được người thân lắng nghe ý kiến, cảm xúc. Đồng thời, các em cũng được nhắc nhở về trách nhiệm biết lễ phép và lắng nghe người thân.

Đây là một điểm tích hợp đáng chú ý bởi nội dung giáo dục không tách khỏi bài học mà được hình thành ngay từ một bức tranh và một tình huống giao tiếp.

Từ gia đình đến ngôi nhà: mở rộng phạm vi quan sát

Sau khi tìm hiểu về gia đình, mạch nội dung tiếp tục chuyển sang ngôi nhà của em.

Ở bài này, học sinh được quan sát một số kiểu nhà như nhà tầng, nhà sàn, nhà mái ngói, nhà có sân vườn và nhận biết những đặc điểm dễ thấy của từng kiểu nhà.

Điều đáng nói là kế hoạch không hướng học sinh đến việc đánh giá ngôi nhà nào đẹp hơn hay tốt hơn.

Thay vào đó, học sinh được dẫn đến nhận thức rằng mỗi vùng, mỗi gia đình có thể có một kiểu nhà khác nhau, nhưng ngôi nhà đều là nơi gia đình sinh sống, nghỉ ngơi và yêu thương nhau.

Cách tiếp cận này phù hợp với học sinh lớp 1 vì giúp các em hình thành khả năng nhận biết sự đa dạng mà không so sánh, chê bai.

Khi giới thiệu về nhà của mình, học sinh cũng được nhắc không cần chia sẻ quá chi tiết về địa chỉ trước lớp.

Đây là một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng giá trong bối cảnh giáo dục hiện nay: trẻ vừa được học cách giới thiệu bản thân và nơi ở, vừa bước đầu nhận thức rằng không phải thông tin cá nhân nào cũng nên tùy tiện chia sẻ.

Giáo dục quyền trẻ em được đưa vào môn học một cách tự nhiên

Một điểm nổi bật xuyên suốt những kế hoạch TNXH được tham khảo là nội dung quyền trẻ em không được trình bày thành những khái niệm xa lạ với học sinh.

Ở bài Ngôi nhà của em, quyền có nơi ở an toàn được gắn trực tiếp với những điều trẻ có thể hiểu: một nơi ở cần sạch sẽ, gọn gàng, có người thân chăm sóc và hạn chế những nguy cơ có thể gây tai nạn.

Học sinh cũng được đặt vào câu hỏi:

“Em có thể làm gì để góp phần giữ nhà an toàn?”

Các câu trả lời như cất đồ đúng nơi, không nghịch ổ điện, không leo trèo hoặc báo người lớn khi phát hiện nguy hiểm đều là những hành động mà trẻ lớp 1 có thể thực hiện.

Điều này cho thấy một nguyên tắc rất quan trọng:

Giáo dục quyền trẻ em hiệu quả với học sinh nhỏ tuổi cần đi cùng những hành vi cụ thể.

Trẻ không nhất thiết phải ghi nhớ một định nghĩa dài. Các em cần hiểu rằng mình có quyền được sống trong môi trường an toàn, đồng thời có thể góp phần tạo ra sự an toàn đó bằng những việc phù hợp với lứa tuổi.

Học sinh không chỉ “biết ngôi nhà” mà còn phải biết sử dụng không gian sống hợp lý

Ở tiết tiếp theo của bài Ngôi nhà của em, học sinh tìm hiểu tên và chức năng của một số phòng: phòng khách, phòng ngủ, bếp... Sau đó các em thực hiện nhiệm vụ nối đồ dùng với phòng và hoạt động phù hợp.

Hoạt động này có giá trị hơn một bài tập nhận biết đơn thuần.

Khi học sinh phải giải thích vì sao bàn ghế phù hợp với phòng khách, giường phù hợp với phòng ngủ hay nồi, bếp phù hợp với khu vực nấu ăn, các em đang bắt đầu hình thành mối quan hệ:

Đồ vật → không gian → công dụng → hoạt động.

Đó là một dạng tư duy rất cần thiết trong quá trình khám phá thế giới xung quanh.

Đặc biệt, kế hoạch tiếp tục đặt vấn đề về sự an toàn của không gian sống. Học sinh được suy nghĩ về nguy cơ khi phòng ở bừa bộn và nhận ra rằng đồ vật để sai vị trí có thể khiến con người vấp ngã, bị thương hoặc khó tìm đồ dùng.

Như vậy, kiến thức về ngôi nhà không kết thúc ở việc “gọi đúng tên phòng”, mà tiến thêm đến biết sử dụng và giữ gìn không gian sống.

Một điểm rất thực tế: học sinh được thiết kế góc học tập của mình

Một hoạt động khá thú vị trong bộ kế hoạch là yêu cầu học sinh thiết kế một góc học tập gọn gàng.

Các em vẽ góc học tập rồi sắp xếp sách, bút, cặp và đồ chơi vào vị trí phù hợp; sau đó trình bày lí do lựa chọn.

Hoạt động này kết hợp nhiều năng lực trong cùng một nhiệm vụ:

• Quan sát.
• Sắp xếp.
• Lựa chọn.
• Tư duy không gian.
• Trình bày.
• Giao tiếp.
• Nhận xét sản phẩm của bạn.

Quan trọng hơn, sản phẩm không chỉ nằm trên giấy.

Ở phần vận dụng, học sinh được yêu cầu chọn một việc có thể thực hiện trong khoảng 5 phút để làm cho góc học tập hoặc phòng ở sạch, gọn hơn.

Từ đó, bài học có thể đi thẳng vào đời sống:

Học trên lớp → tạo sản phẩm → thực hiện việc thật ở nhà.

Đây là kiểu vận dụng rất phù hợp với môn Tự nhiên và Xã hội.

Từ ngôi nhà đến những đồ dùng quen thuộc

Tuần 3 tiếp tục mở rộng chủ đề bằng bài Đồ dùng trong nhà.

Học sinh được yêu cầu kể tên, nêu công dụng của những đồ dùng quen thuộc và nhận biết một số đồ dùng sử dụng điện.

Một hoạt động như “Chiếc túi bí mật” tạo tình huống để học sinh đoán đồ dùng dựa trên quan sát hoặc xúc giác rồi nói công dụng.

Những đồ vật rất quen thuộc như cốc, thìa, khăn, đèn, tủ lạnh, bếp, nồi cơm điện, giường, bát... trở thành đối tượng học tập.

Điều này tiếp tục thể hiện quan điểm lấy trải nghiệm của trẻ làm điểm tựa.

Học sinh không phải học những sự vật xa lạ. Các em học từ chính căn nhà mình đang sống.

Giáo dục an toàn điện ngay trong bài học về đồ dùng

Đây là một nội dung rất thiết thực.

Khi học sinh nhận biết đồ dùng sử dụng điện, kế hoạch không dừng ở việc yêu cầu phân loại “dùng điện” và “không dùng điện”. Giáo viên đặt câu hỏi vì sao đồ dùng điện cần được sử dụng cẩn thận.

Học sinh được hướng đến những nguyên tắc cơ bản: không nghịch thiết bị điện, không tự ý cắm hoặc rút điện và sử dụng theo hướng dẫn của người lớn.

Đây là cách tích hợp giáo dục an toàn khá phù hợp với môn TNXH.

Không cần dành riêng một tiết nói về nguy hiểm điện, giáo viên vẫn có thể hình thành cho học sinh một thói quen quan trọng ngay trong bài học về đồ dùng.

Rèn năng lực giao tiếp thông qua “Em hỏi – bạn trả lời”

Một hoạt động khác đáng chú ý là học sinh chọn một đồ dùng và thực hiện hỏi – đáp với bạn.

Các em có thể hỏi:

“Đồ dùng này dùng để làm gì?”

hoặc:

“Cần giữ gìn đồ dùng này như thế nào?”

Sau đó học sinh đổi vai và trình bày trước lớp.

Hoạt động này giúp kiến thức TNXH được kết nối với năng lực ngôn ngữ và giao tiếp.

Học sinh không chỉ biết “tủ lạnh dùng để bảo quản thức ăn” mà còn phải đặt câu hỏi, lắng nghe câu trả lời, phản hồi và trình bày rõ ràng.

Đó là một hình thức học tập rất phù hợp với định hướng phát triển năng lực.

Từ nhận biết đến trách nhiệm bảo quản đồ dùng

Ở tiết 2 của bài Đồ dùng trong nhà, học sinh tiếp tục tìm hiểu cách giữ gìn và sắp xếp đồ dùng.

Các em quan sát hình ảnh phòng ở trước và sau khi sắp xếp, nhận biết sự khác biệt rồi nêu tác dụng của việc cất đồ đúng nơi.

Sau đó, học sinh được yêu cầu tự thiết kế một góc học tập.

Như vậy, bài học có một mạch phát triển khá rõ:

Nhận biết đồ dùng → hiểu công dụng → biết cách sử dụng → biết bảo quản → biết sắp xếp → tự thực hiện.

Đây là một mạch giáo dục có tính thực hành cao và có thể giúp học sinh hình thành những thói quen nhỏ ngay từ đầu cấp.

Điểm mạnh của việc tổ chức bài học theo Khám phá – Thực hành – Vận dụng

Qua các kế hoạch được cung cấp, có thể thấy hoạt động dạy học thường được chia thành những chặng có mục đích rõ ràng.

Khởi động

Tạo tâm thế và kích hoạt vốn sống của học sinh.

Khám phá

Học sinh quan sát tranh, sự vật hoặc tình huống, sau đó trả lời câu hỏi và hình thành kiến thức mới.

Thực hành

Các em giới thiệu, hỏi – đáp, sắp xếp, thiết kế sản phẩm hoặc xử lí nhiệm vụ cùng bạn.

Vận dụng

Học sinh liên hệ với gia đình và lựa chọn một việc cụ thể để thực hiện.

Cấu trúc này giúp tiết học tránh tình trạng giáo viên nói liên tục còn học sinh chỉ nghe và ghi nhớ.

Đặc biệt, hoạt động vận dụng được đưa về đời sống thật của trẻ. Ví dụ, học sinh chọn một việc để thể hiện tình cảm với gia đình, quan sát cách người thân giữ gìn đồ dùng hoặc thực hiện “5 phút sắp xếp góc học tập” tại nhà.

Đây là điểm mà giáo viên có thể khai thác rất tốt khi sử dụng tài liệu.

35 tuần tạo thành một nguồn tham khảo xuyên suốt

Điểm thuận lợi lớn của bộ tài liệu là phạm vi được xây dựng đủ 35 tuần, thay vì chỉ cung cấp một vài bài riêng lẻ.

Điều này giúp giáo viên có một nguồn tham khảo xuyên suốt năm học để:

• Theo dõi mạch nội dung.
• Chuẩn bị đồ dùng trước mỗi bài.
• Tham khảo cách đặt câu hỏi.
• Xây dựng hoạt động khám phá.
• Thiết kế nhiệm vụ thực hành.
• Tổ chức hoạt động nhóm.
• Xây dựng phần vận dụng.
• Điều chỉnh bài dạy theo đặc điểm học sinh.

Ba tuần đầu được thầy cung cấp cho thấy rõ một mạch nội dung rất gần với cuộc sống: Gia đình → Ngôi nhà → Đồ dùng trong nhà. Từ những người thân, học sinh mở rộng sang không gian sống rồi tiếp tục khám phá những đồ vật phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Đây là một cách xây dựng trải nghiệm học tập có tính liên kết, thay vì để mỗi bài trở thành một nội dung hoàn toàn độc lập.

Giáo viên nên sử dụng bộ kế hoạch như thế nào?

Điều mình đánh giá quan trọng nhất là không nên sử dụng tài liệu theo kiểu sao chép nguyên xi.

Kế hoạch bài dạy là công cụ hỗ trợ giáo viên tổ chức dạy học. Mỗi lớp có trình độ, hoàn cảnh và đặc điểm khác nhau.

Giáo viên có thể giữ lại:

• Mục tiêu cốt lõi.
• Mạch hoạt động.
• Những tình huống hay.
• Câu hỏi gợi mở.
• Ý tưởng thực hành.
• Nội dung tích hợp.

Sau đó điều chỉnh:

• Ngữ liệu.
• Tranh ảnh.
• Câu hỏi.
• Thời lượng.
• Hình thức tổ chức.
• Mức độ yêu cầu.
• Ví dụ gần với địa phương và học sinh.

Chẳng hạn, khi dạy về kiểu nhà, giáo viên ở khu vực Tây Nguyên có thể khai thác những kiểu nhà mà học sinh thực sự nhìn thấy xung quanh mình. Khi dạy về đồ dùng trong nhà, có thể yêu cầu học sinh quan sát chính góc học tập hoặc căn bếp của gia đình.

Khi kiến thức xuất hiện trong thế giới thật của trẻ, khả năng ghi nhớ và vận dụng thường sẽ tự nhiên hơn.

Kế hoạch bài dạy TNXH 1 phù hợp với những giáo viên nào?

Bộ tài liệu có thể hữu ích với:

• Giáo viên đang dạy lớp 1.
• Giáo viên mới nhận nhiệm vụ dạy Tự nhiên và Xã hội.
• Giáo viên cần tham khảo kế hoạch bài dạy đủ 35 tuần.
• Giáo viên muốn tăng hoạt động quan sát và thực hành.
• Giáo viên muốn phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác cho học sinh.
• Giáo viên quan tâm đến giáo dục quyền trẻ em.
• Giáo viên cần tích hợp giáo dục an toàn trong các bài học.
• Giáo viên muốn đưa kiến thức vào những tình huống thực tế của gia đình và đời sống.

Đặc biệt, tài liệu có thể giúp giáo viên tiết kiệm thời gian ở khâu xây dựng khung bài dạy, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho việc lựa chọn ngữ liệu và chuẩn bị hoạt động phù hợp với học sinh.

Tải miễn phí Kế hoạch bài dạy Tự nhiên và Xã hội lớp 1 đủ 35 tuần

Thầy cô có thể tải bộ Kế hoạch bài dạy môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 tích hợp đủ 35 tuần để tham khảo trong quá trình chuẩn bị bài.

Bộ tài liệu được xây dựng theo hướng chú trọng:

• Kiến thức Tự nhiên và Xã hội gắn với cuộc sống.
• Quan sát và khám phá.
• Giao tiếp và hợp tác.
• Thực hành và trải nghiệm.
• Phát triển năng lực, phẩm chất.
• Giáo dục quyền trẻ em.
• Giáo dục an toàn.
• Hình thành trách nhiệm với gia đình và môi trường sống.
• Vận dụng kiến thức vào những việc học sinh có thể thực hiện hằng ngày.

👉

Sau khi tải, thầy cô nên xem từng tuần và chủ động điều chỉnh cho phù hợp với kế hoạch giáo dục của nhà trường, điều kiện dạy học và đặc điểm học sinh.

Một số lưu ý khi sử dụng tài liệu

Không biến TNXH thành tiết học chỉ nhìn tranh và trả lời

Tranh là phương tiện khởi đầu rất tốt, nhưng sau khi quan sát, học sinh cần được nói, trao đổi, thực hành hoặc liên hệ.

Nên tận dụng vốn sống của học sinh

Khi dạy về gia đình, hãy để trẻ kể về gia đình mình. Khi dạy về nhà ở, hãy để trẻ quan sát nơi mình đang sống. Khi dạy về đồ dùng, hãy để trẻ tìm những đồ vật thật quanh mình.

Nội dung tích hợp cần vừa sức

Quyền trẻ em, an toàn, trách nhiệm hay các nội dung giáo dục khác nên được đưa vào những tình huống mà học sinh lớp 1 có thể hiểu và thực hiện.

Không nên chạy theo số lượng hoạt động

Một hoạt động thực hành có chất lượng có thể hiệu quả hơn nhiều câu hỏi liên tiếp. Giáo viên cần quan sát xem học sinh có thực sự hiểu và làm được hay chưa.

Phần vận dụng nên có việc làm cụ thể

Thay vì kết thúc bằng câu “Về nhà các em nhớ thực hiện”, hãy giao một nhiệm vụ rõ ràng: sắp xếp góc học tập, quan sát một đồ dùng, giúp người thân một việc vừa sức hoặc kể lại một hoạt động gia đình.

Câu hỏi thường gặp về Kế hoạch bài dạy Tự nhiên và Xã hội lớp 1

Kế hoạch bài dạy TNXH lớp 1 có đủ 35 tuần không?

Có. Bộ tài liệu được xây dựng theo phạm vi 35 tuần, giúp giáo viên có nguồn tham khảo xuyên suốt năm học thay vì phải tìm kiếm từng bài riêng lẻ.

Tài liệu có thể sử dụng nguyên bản không?

Giáo viên nên xem đây là tài liệu tham khảo. Có thể sử dụng cấu trúc, ý tưởng và hoạt động phù hợp, nhưng cần điều chỉnh theo học sinh, điều kiện lớp học và kế hoạch giáo dục của nhà trường.

Bộ kế hoạch có tích hợp quyền trẻ em không?

Có. Ngay ở những bài đầu, nội dung quyền trẻ em được kết nối với quyền được sống cùng gia đình, được lắng nghe và quyền có nơi ở an toàn.

Tài liệu có chú trọng hoạt động thực hành không?

Có. Học sinh được giới thiệu gia đình, giới thiệu ngôi nhà, hỏi – đáp về đồ dùng, thiết kế góc học tập và thực hiện những nhiệm vụ gắn với đời sống.

Nội dung có phù hợp với học sinh lớp 1 không?

Các nội dung trong những tuần đầu được xây dựng từ những trải nghiệm rất gần gũi với trẻ: gia đình, nhà ở, phòng ở và đồ dùng. Các nhiệm vụ cũng được thiết kế theo hướng quan sát, nói, thực hành và làm những việc vừa sức.

Kết luận

Tự nhiên và Xã hội lớp 1 là môn học rất thuận lợi để đưa kiến thức nhà trường trở về với cuộc sống của trẻ. Một gia đình, một căn phòng, một chiếc bàn học, một chiếc tủ lạnh hay một món đồ chơi đều có thể trở thành đối tượng để học sinh quan sát, đặt câu hỏi và hình thành hiểu biết.

Qua ba tuần đầu của bộ tài liệu, có thể thấy mạch bài được triển khai theo hướng khá tự nhiên: từ những người thân trong gia đình, mở rộng đến ngôi nhà và không gian sống, sau đó đi sâu vào đồ dùng và cách sử dụng, bảo quản đồ dùng.

Điểm đáng chú ý hơn là học sinh không chỉ được cung cấp kiến thức. Các em được quan sát, chia sẻ, hỏi – đáp, làm việc cùng bạn, thiết kế sản phẩm, xử lí tình huống và thực hiện nhiệm vụ tại nhà. Những nội dung như quyền được sống trong gia đình, quyền có nơi ở an toàn, giữ gìn đồ dùng, phòng tránh nguy hiểm và trách nhiệm với không gian sống được đưa vào chính các hoạt động học tập.

Đây cũng là điểm khiến bộ Kế hoạch bài dạy TNXH 1 có giá trị tham khảo đối với giáo viên: kiến thức không bị tách khỏi cuộc sống.

Tuy nhiên, thầy cô cũng không nên xem một kế hoạch có sẵn là công thức cố định. Một lớp học tốt luôn cần sự điều chỉnh của giáo viên dựa trên những gì học sinh thực sự biết, thực sự làm được và còn đang gặp khó khăn.

Với 35 tuần nội dung, bộ tài liệu có thể giúp giáo viên có một nền tảng thuận tiện để chuẩn bị bài, đồng thời dành thêm thời gian cho phần quan trọng nhất: lựa chọn cách tổ chức phù hợp với học sinh của mình.

Một bài học TNXH hiệu quả không phải là bài học mà học sinh nhớ được thật nhiều tên gọi. Đó là bài học sau khi rời lớp, các em nhìn thế giới xung quanh bằng đôi mắt tò mò hơn, biết đặt câu hỏi, biết giữ gìn môi trường sống và biết làm những việc nhỏ có ích cho bản thân, gia đình và cộng đồng.