Công nghệ là môn học để học sinh làm quen với thế giới đang vận hành quanh mình. Từ chiếc đèn học trên bàn, một món đồ chơi, dụng cụ học tập cho đến biển báo giao thông, các em đều có thể đặt câu hỏi: Sản phẩm này được tạo ra để làm gì? Sử dụng thế nào cho đúng? Có thể làm ra một sản phẩm tương tự không?

Đó cũng là tinh thần của Kế hoạch bài dạy môn Công nghệ lớp 3 được chia sẻ lần này.

Tài liệu không đi theo hướng biến tiết Công nghệ thành một giờ học lý thuyết về máy móc. Thay vào đó, học sinh được quan sát – nhận biết – sử dụng – thực hành – thiết kế – kiểm tra và cải tiến sản phẩm, đồng thời từng bước hình thành ý thức sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm.

Đặc biệt, kế hoạch được bổ sung Năng lực số, AI, giáo dục an toàn, bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng, an toàn giao thông, kĩ năng sống và các nội dung giáo dục phù hợp.

Theo Chương trình GDPT 2018, môn Công nghệ ở tiểu học được thực hiện từ lớp 3 và chú trọng hình thành, phát triển năng lực công nghệ thông qua những sản phẩm, thiết bị và hoạt động gắn với đời sống.

Công nghệ lớp 3: học bằng mắt, bằng tay và bằng trải nghiệm

Nếu chỉ yêu cầu học sinh đọc tên các bộ phận của một sản phẩm công nghệ thì rất khó tạo ra một tiết học hấp dẫn.

Nhưng nếu giáo viên đặt một chiếc đèn học thật trên bàn và hỏi:

“Theo em, vì sao đèn phải đặt ở vị trí này?”

“Nếu bật đèn sai cách thì điều gì có thể xảy ra?”

“Em sẽ làm gì để sử dụng đèn vừa đủ sáng vừa an toàn?”

thì kiến thức lập tức trở nên gần gũi.

Chương trình Công nghệ lớp 3 tập trung vào những nội dung như Tự nhiên và Công nghệ, sử dụng đèn học, sử dụng quạt điện, làm đồ dùng học tập, làm biển báo giao thông và làm đồ chơi. Các yêu cầu cần đạt cũng nhấn mạnh việc nhận biết sản phẩm công nghệ, sử dụng đúng cách, an toàn và tạo được những sản phẩm thủ công kĩ thuật đơn giản.

Bộ kế hoạch được xây dựng theo đúng tinh thần đó nhưng mở rộng thêm các hoạt động tích hợp để giáo viên dễ triển khai trong thực tế.

Bắt đầu từ việc phân biệt tự nhiên và công nghệ

Ở những bài đầu tiên, học sinh được làm quen với câu hỏi rất cơ bản nhưng quan trọng:

Đâu là đối tượng tự nhiên? Đâu là sản phẩm công nghệ?

Từ chiếc cây, hòn đá, con vật đến chiếc quạt, bóng đèn, máy tính..., học sinh quan sát và phân loại.

Khi có thiết bị số hỗ trợ, giáo viên có thể trình chiếu hình ảnh, sử dụng công cụ như Google Lens trên thiết bị của giáo viên để giúp học sinh nhận biết một số sản phẩm công nghệ quen thuộc. Tài liệu khối 3 cũng định hướng học sinh quan sát thông tin từ nguồn do giáo viên cung cấp và nêu được ích lợi của sản phẩm công nghệ trong học tập, đời sống.

Hoạt động này tưởng đơn giản nhưng lại đặt nền móng cho một nhận thức quan trọng:

Công nghệ được tạo ra để giải quyết những nhu cầu cụ thể của con người.

Năng lực số không đứng ngoài môn Công nghệ

Đây là một điểm rất đáng chú ý trong bộ kế hoạch.

Với môn Công nghệ, việc tích hợp Năng lực số gần như có một lợi thế tự nhiên: học sinh đang học về chính những sản phẩm, thiết bị và hệ thống công nghệ mà các em nhìn thấy hằng ngày.

Chẳng hạn, khi học về sản phẩm công nghệ, giáo viên có thể cho học sinh quan sát hình ảnh trên thiết bị số, nhận biết tên gọi, chức năng và cách sử dụng.

Khi học về các bộ phận của một sản phẩm, giáo viên có thể sử dụng hình ảnh phóng to, video mô phỏng hoặc mô hình trực quan.

Khi học sinh hoàn thành một sản phẩm thủ công, các em có thể chụp ảnh sản phẩm, trình bày kết quả hoặc lưu sản phẩm số theo hướng dẫn.

Như vậy, học sinh không chỉ học về công nghệ mà còn học cách sử dụng công nghệ để học.

Định hướng phát triển Năng lực số của Bộ GD&ĐT cũng bao gồm các miền như khai thác dữ liệu và thông tin, giao tiếp – hợp tác, sáng tạo nội dung số, an toàn, giải quyết vấn đề và ứng dụng AI.

AI được đưa vào bài học theo cách rất vừa sức

Một điểm mới của tài liệu là AI không xuất hiện để làm thay học sinh.

Thay vào đó, AI được dùng như một đối tượng để học sinh quan sát, tìm hiểu và đặt câu hỏi.

Ví dụ, giáo viên có thể cho học sinh quan sát một số hình ảnh do công cụ số hoặc AI hỗ trợ tạo ra, sau đó yêu cầu các em đối chiếu với kiến thức trong sách giáo khoa.

Nếu AI phân loại một sản phẩm chưa chính xác, học sinh phải tìm ra điểm chưa đúng.

Cách tổ chức này giúp các em hiểu một nguyên tắc quan trọng:

Công cụ số có thể hỗ trợ con người nhưng kết quả vẫn cần được kiểm chứng.

Trong kế hoạch khối 3, nội dung này đã được thể hiện khá rõ: học sinh nhận biết kết quả do công cụ số hoặc AI gợi ý cần được kiểm chứng bằng kiến thức đã học và hướng dẫn của giáo viên.

Đây là cách tích hợp AI rất phù hợp với học sinh lớp 3: không phức tạp về kỹ thuật nhưng có giá trị về nhận thức.

Học sử dụng công nghệ đi cùng học cách sử dụng an toàn

Một chiếc đèn học rất hữu ích nhưng cũng có thể gây nguy hiểm nếu sử dụng không đúng.

Một chiếc quạt điện giúp làm mát nhưng học sinh cần biết những bộ phận nào không được chạm vào.

Một thiết bị số phục vụ học tập nhưng cũng cần được sử dụng đúng mục đích và thời lượng.

Vì vậy, an toàn với công nghệ là một mạch nội dung quan trọng của môn học. Chương trình Công nghệ cũng xác định “an toàn với công nghệ” là nội dung xuyên suốt nhiều lớp học.

Trong tài liệu, khi học về đèn học, học sinh có thể xem video an toàn điện do giáo viên trình chiếu, nhận biết các bộ phận chính và nêu quy tắc sử dụng an toàn.

Những hoạt động như vậy giúp học sinh hình thành thói quen an toàn trước khi hình thành thói quen sử dụng.

Từ học sản phẩm đến tự tay làm sản phẩm

Nếu chỉ quan sát sản phẩm thì học sinh mới dừng ở mức nhận biết.

Giá trị đặc biệt của môn Công nghệ nằm ở chỗ học sinh được tự mình tạo ra một sản phẩm.

Ở lớp 3, các em có cơ hội làm đồ dùng học tập, biển báo giao thông và đồ chơi đơn giản.

Đây chính là phần khiến tiết Công nghệ trở nên rất khác với nhiều môn học khác.

Học sinh phải:

1. Xác định mình muốn làm gì.
2. Chọn vật liệu.
3. Chọn dụng cụ.
4. Thực hiện từng bước.
5. Kiểm tra sản phẩm.
6. Nhận xét.
7. Điều chỉnh nếu cần.

Qua đó, các em không chỉ phát triển năng lực công nghệ mà còn rèn tính cẩn thận, kiên trì, khéo léo và khả năng giải quyết vấn đề.

Chương trình môn Công nghệ cũng nhấn mạnh việc tăng cường thực hành và hoạt động trải nghiệm để hình thành, phát triển năng lực công nghệ cho học sinh.

Làm biển báo giao thông: một bài học nhưng nhiều giá trị

Một trong những nội dung rất dễ tạo hứng thú là làm biển báo giao thông.

Học sinh vừa tìm hiểu ý nghĩa của biển báo, vừa lựa chọn vật liệu, sử dụng dụng cụ và tạo ra mô hình biển báo.

Từ đây, giáo viên có thể mở rộng sang giáo dục an toàn giao thông:

• Vì sao cần có biển báo?
• Nếu mọi người không tuân thủ biển báo thì điều gì xảy ra?
• Khi đi bộ, em cần chú ý những gì?
• Vì sao không được tự ý sang đường?

Chương trình yêu cầu học sinh không chỉ tạo được một số biển báo giao thông dưới dạng mô hình mà còn có ý thức tuân thủ quy định khi tham gia giao thông.

Đây là một ví dụ rất rõ cho quan điểm của bộ kế hoạch:

Làm sản phẩm để hiểu kiến thức, hiểu kiến thức để hình thành hành vi.

Công nghệ gắn với bảo vệ môi trường

Một sản phẩm công nghệ sau khi sử dụng sẽ đi đâu?

Một món đồ chơi hỏng có thể tận dụng được không?

Một chiếc hộp giấy có thể biến thành sản phẩm mới không?

Những câu hỏi này tạo ra rất nhiều cơ hội để giáo dục bảo vệ môi trường và sử dụng tiết kiệm tài nguyên.

Khi học sinh làm đồ dùng học tập hoặc đồ chơi, giáo viên có thể khuyến khích các em tận dụng vật liệu phù hợp, hạn chế lãng phí và sử dụng dụng cụ đúng cách.

Từ một sản phẩm nhỏ, học sinh bắt đầu hiểu được một vấn đề lớn hơn:

Thiết kế và sử dụng công nghệ cũng cần có trách nhiệm với môi trường.

Không chỉ tạo sản phẩm – học sinh còn phải biết đánh giá sản phẩm

Một sản phẩm do học sinh làm ra không nhất thiết phải hoàn hảo ngay lần đầu.

Điều quan trọng là các em biết nhìn lại:

Sản phẩm có đúng yêu cầu không?

Có chắc chắn không?

Có an toàn không?

Có đẹp không?

Có thể cải tiến điểm nào?

Đây là bước rất quan trọng để hình thành tư duy thiết kế.

Học sinh dần hiểu rằng một sản phẩm công nghệ có thể được thử nghiệm, nhận xét và cải tiến, chứ không phải làm xong là kết thúc.

Đó cũng chính là nền tảng của tư duy giải quyết vấn đề mà môn Công nghệ hướng tới.

Kế hoạch còn mở ra cơ hội phát triển sản phẩm số

Bên cạnh sản phẩm thủ công, giáo viên có thể kết hợp sản phẩm vật lí với sản phẩm số.

Ví dụ:

• Chụp ảnh sản phẩm.
• Tạo bảng giới thiệu sản phẩm.
• Trình bày các bước thực hiện.
• Tạo poster đơn giản.
• Ghi lại quy trình bằng hình ảnh.
• Trình bày sản phẩm trước lớp bằng thiết bị số.

Những hoạt động này tạo ra sự kết nối giữa năng lực công nghệ và Năng lực số.

Học sinh vừa làm được một sản phẩm bằng tay, vừa biết sử dụng công nghệ để ghi lại, giới thiệu và chia sẻ sản phẩm.

Một tài liệu nhưng có thể mở ra nhiều cách dạy

Điểm em muốn nhấn mạnh ở bộ Kế hoạch bài dạy Công nghệ lớp 3 là giáo viên không nhất thiết phải sử dụng mọi nội dung tích hợp trong một tiết.

Thầy cô có thể chọn nội dung phù hợp với:

• Điều kiện thiết bị của lớp.
• Vật liệu thực tế.
• Khả năng của học sinh.
• Thời lượng tiết học.
• Đặc điểm địa phương.
• Mục tiêu của từng bài.

Nếu lớp có TV và Internet, giáo viên có thể khai thác video, hình ảnh và công cụ số.

Nếu điều kiện thiết bị hạn chế, hoàn toàn có thể sử dụng vật thật, tranh ảnh, mô hình và sản phẩm học sinh.

Bởi bản chất của môn Công nghệ vẫn là quan sát, thực hành và giải quyết vấn đề trong thực tiễn; công nghệ số chỉ là một phương tiện hỗ trợ.

Tải miễn phí Kế hoạch bài dạy môn Công nghệ lớp 3

Nếu thầy cô đang tìm Kế hoạch bài dạy Công nghệ lớp 3 có tích hợp Năng lực số, AI, an toàn công nghệ, an toàn giao thông, bảo vệ môi trường và các nội dung giáo dục khác, tài liệu này có thể là một nguồn tham khảo thiết thực.

Thầy cô có thể sử dụng để:

• Tham khảo tiến trình tổ chức các bài học Công nghệ lớp 3.
• Bổ sung hoạt động phát triển Năng lực số.
• Khai thác AI ở mức độ phù hợp với học sinh.
• Tổ chức hoạt động thực hành và trải nghiệm.
• Hướng dẫn học sinh sử dụng sản phẩm công nghệ an toàn.
• Tích hợp giáo dục ATGT và bảo vệ môi trường.
• Phát triển tư duy thiết kế và giải quyết vấn đề.
• Tổ chức cho học sinh tạo, đánh giá và cải tiến sản phẩm.
• Kết nối sản phẩm thủ công với sản phẩm số.

Thầy cô có thể tải miễn phí Kế hoạch bài dạy môn Công nghệ lớp 3 để tham khảo, chỉnh sửa và vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế của lớp học.