Kế hoạch bài dạy Hoạt động trải nghiệm lớp 1 – Tuần 1, 2, 3 theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất

Bước vào lớp 1, học sinh không chỉ làm quen với sách vở, con chữ và những tiết học đầu tiên mà còn phải học cách làm quen với trường lớp, giao tiếp với bạn bè, thực hiện nền nếp và tham gia các hoạt động tập thể. Vì vậy, Hoạt động trải nghiệm có vai trò rất thiết thực trong những tuần đầu năm học.

Thay vì chỉ yêu cầu học sinh ghi nhớ nội quy, giáo viên có thể tạo cơ hội để các em trực tiếp tham gia, nói lên cảm xúc, làm quen với bạn, xử lí tình huống và lựa chọn những việc mình sẽ thực hiện. Bộ Kế hoạch bài dạy Hoạt động trải nghiệm lớp 1 trong các tài liệu được cung cấp được xây dựng theo hướng đó, với chủ đề đầu tiên là “Chào năm học mới”.

Nội dung ba tuần đầu tập trung vào những vấn đề rất gần gũi với học sinh lớp 1: tham gia lễ khai giảng, làm quen với bạn mới, tìm hiểu nội quy nhà trường, xác định việc nên làm trong giờ học và giờ chơi, nói lời hay, làm việc tốt và bước đầu làm quen với sinh hoạt Sao Nhi đồng.

Thầy cô có thể sử dụng tài liệu như một nguồn tham khảo khi chuẩn bị hoạt động trải nghiệm cho học sinh đầu cấp, đồng thời điều chỉnh nội dung cho phù hợp với tình hình thực tế của lớp mình.

Hoạt động trải nghiệm lớp 1 có vai trò gì trong những tuần đầu năm học?

Với học sinh lớp 1, nhiều điều ở trường học còn rất mới.

Các em phải làm quen với:

• Không gian trường học.
• Thầy cô giáo.
• Những người bạn mới.
• Cách xếp hàng và di chuyển.
• Nền nếp lớp học.
• Giờ học và giờ chơi.
• Các hoạt động tập thể.
• Cách giao tiếp với bạn bè.
• Những quy định cần thực hiện trong môi trường học đường.

Nếu giáo viên chỉ thông báo những quy định này bằng lời nói, học sinh có thể nhớ trong thời gian ngắn nhưng chưa chắc biết cách vận dụng.

Hoạt động trải nghiệm tạo điều kiện để học sinh được làm, được nói, được quan sát, được thử và được điều chỉnh.

Đây cũng là định hướng thể hiện khá rõ trong tài liệu. Các hoạt động đều hướng đến sự kết hợp giữa năng lực đặc thù, năng lực chung và phẩm chất. Chẳng hạn, ở tuần 1, học sinh được rèn giao tiếp và hợp tác, tự chủ và tự học; đồng thời hình thành trách nhiệm, sự thân thiện và tôn trọng thầy cô, bạn bè.

Tuần 1: Chào năm học mới và làm quen với bạn mới

Tuần đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là thời điểm học sinh chính thức bước vào môi trường tiểu học.

Nội dung được triển khai qua nhiều hoạt động khác nhau, trong đó có sinh hoạt dưới cờ – Lễ khai giảng, Bài 1: Làm quen với bạn mới và sinh hoạt lớp: Sơ kết tuần 1 – Phương hướng tuần 2.

Cách tổ chức này giúp học sinh vừa trải nghiệm hoạt động chung của nhà trường, vừa làm quen với môi trường lớp học và bắt đầu hình thành nền nếp cá nhân.

Sinh hoạt dưới cờ: Lễ khai giảng

Trong hoạt động đầu tiên, học sinh được hướng dẫn tập trung, chỉnh trang phục, di chuyển theo hàng và ngồi đúng vị trí dự lễ.

Đây là những việc tưởng chừng rất đơn giản đối với học sinh lớn nhưng lại hoàn toàn mới với nhiều em lớp 1.

Kế hoạch không chỉ yêu cầu học sinh thực hiện mà còn tạo cơ hội để các em nói về cảm xúc của mình:

“Khi được thầy cô và các anh chị chào đón, em cảm thấy như thế nào?”

Học sinh có thể chia sẻ cảm giác vui, hồi hộp hoặc hạnh phúc khi bước vào năm học mới.

Cách đặt câu hỏi này có giá trị ở chỗ giáo viên không áp đặt cảm xúc cho trẻ. Mỗi học sinh có thể có một trải nghiệm khác nhau và được khuyến khích diễn đạt cảm xúc của mình.

Sau đó, học sinh thực hiện nghi thức chào cờ, lắng nghe chương trình và tìm hiểu ý nghĩa của tiếng trống khai trường. Các em được dẫn đến nhận thức rằng năm học mới bắt đầu cũng là lúc mình cần chăm ngoan, cố gắng học tập và thực hiện tốt nền nếp.

Phần vận dụng – trải nghiệm tiếp tục đưa học sinh đến một câu hỏi rất gần:

“Em sẽ làm gì để học tập vui vẻ và làm quen với ngôi trường mới?”

Những việc được gợi ý gồm đi học đúng giờ, lễ phép với thầy cô, thân thiện với bạn và giữ gìn lớp học.

Như vậy, lễ khai giảng không chỉ là một hoạt động nghi lễ. Qua cách tổ chức này, học sinh bắt đầu hình thành nhận thức về vai trò của mình trong môi trường trường học.

Bài 1: Làm quen với bạn mới

Sau khi làm quen với trường lớp, học sinh tiếp tục học cách làm quen với những người bạn xung quanh.

Mục tiêu của bài học rất cụ thể: học sinh biết chào hỏi, giới thiệu bản thân, hỏi thăm khi làm quen và thực hành giao tiếp với bạn mới ở trường hoặc nơi mình sống.

Đây là một nội dung rất phù hợp với học sinh đầu cấp bởi một số em có thể mạnh dạn, trong khi những em khác còn rụt rè hoặc chưa biết bắt đầu câu chuyện như thế nào.

Bắt đầu một tình bạn bằng một lời chào

Hoạt động khởi động sử dụng bài hát “Chào người bạn mới đến”, sau đó giáo viên đặt câu hỏi:

“Khi gặp một người bạn mới, em nên làm gì trước tiên?”

Học sinh được hướng đến câu trả lời đơn giản: mỉm cười và chào bạn.

Từ đó, giáo viên chốt lại rằng một lời chào thân thiện có thể trở thành bước đầu tiên để xây dựng tình bạn.

Điểm đáng chú ý là học sinh không chỉ nghe giáo viên hướng dẫn mà còn được quan sát tranh và trao đổi theo cặp để tìm hiểu các bước làm quen.

Các em nhận biết được trình tự:

Chào hỏi → giới thiệu bản thân → hỏi thăm và trò chuyện.

Ví dụ, học sinh có thể nói:

“Chào bạn! Mình là … Rất vui được làm quen với bạn.”

Sau đó hỏi:

“Bạn tên là gì?”

hoặc:

“Bạn thích trò chơi nào?”

Những mẫu giao tiếp ngắn như vậy phù hợp với khả năng diễn đạt của học sinh lớp 1 và có thể được sử dụng ngay trong đời sống học đường.

Tôn trọng cảm xúc của bạn khi giao tiếp

Một điểm rất đáng chú ý trong bài học là nội dung về quyền được tự do biểu đạt.

Học sinh được hướng dẫn rằng mỗi bạn có quyền nói lên suy nghĩ, cảm xúc và giới thiệu bản thân khi cảm thấy thoải mái. Khi bạn đang nói, các em cần lắng nghe, không chê cười và không ép bạn kể những điều bạn không muốn kể.

Đây là cách đưa nội dung giáo dục quyền con người vào một tình huống rất cụ thể.

Trẻ không cần phải học những khái niệm trừu tượng. Các em có thể hiểu bằng hành vi:

• Mình được nói.
• Bạn cũng được nói.
• Mình cần lắng nghe bạn.
• Không chế giễu bạn.
• Không ép bạn chia sẻ điều bạn không muốn.

Những nguyên tắc này đồng thời góp phần xây dựng một môi trường giao tiếp an toàn và thân thiện trong lớp học.

Sắm vai để học sinh thực sự được thực hành

Sau phần khám phá, học sinh được thực hành theo nhóm đôi.

Một bạn chủ động làm quen, một bạn đáp lời, sau đó hai bạn đổi vai cho nhau.

Đây là hoạt động rất cần thiết.

Nếu chỉ yêu cầu học sinh nhắc lại câu “Chào bạn, mình là...” thì các em có thể thuộc câu nhưng chưa chắc biết sử dụng khi gặp một người bạn thật.

Khi sắm vai, học sinh phải:

• Nhìn vào người đối diện.
• Nói lời chào.
• Giới thiệu bản thân.
• Đặt câu hỏi.
• Lắng nghe.
• Đáp lời.
• Thể hiện thái độ thân thiện.

Qua đó, kiến thức được chuyển thành kĩ năng giao tiếp thực tế.

Làm quen an toàn trong môi trường số

Một nội dung hiện đại được đưa vào bài học là năng lực số.

Khi tham gia hoạt động trực tuyến có giáo viên hoặc người lớn hướng dẫn, học sinh vẫn cần chào hỏi và giao tiếp lịch sự. Đồng thời, các em được nhắc không tự ý trò chuyện với người lạ, không chia sẻ những thông tin riêng như địa chỉ, số điện thoại và cần báo ngay cho giáo viên hoặc người thân khi gặp điều bất thường.

Đây là nội dung có tính thực tế cao.

Ngay từ lớp 1, giáo viên đã có thể hình thành cho học sinh một nguyên tắc đơn giản:

Giao tiếp trên mạng cũng cần lịch sự, nhưng phải đi cùng sự an toàn.

Sinh hoạt lớp tuần 1: Không chỉ nhận xét mà còn giúp học sinh tự điều chỉnh

Cuối tuần, hoạt động trải nghiệm chuyển sang sơ kết tuần 1 và xây dựng phương hướng tuần 2.

Mục tiêu không phải chỉ để giáo viên nhận xét học sinh.

Học sinh được hướng dẫn tự đánh giá việc thực hiện nền nếp, học tập và rèn luyện; nhận ra điều mình đã làm tốt và điều cần cố gắng.

Đây là bước đầu của năng lực tự đánh giá.

Với học sinh lớp 1, giáo viên có thể dùng thẻ đánh giá hoặc những câu hỏi ngắn để giúp các em trả lời:

• Tuần này em đã làm tốt điều gì?
• Em còn điều gì cần cố gắng?
• Tuần tới em muốn thay đổi việc gì?

Cách làm này giúp sinh hoạt lớp không trở thành buổi giáo viên đọc danh sách lỗi của học sinh.

Thay vào đó, trẻ bắt đầu hiểu rằng mình có trách nhiệm với hành vi của chính mình.

Tuần 2: Học cách sống và học tập trong môi trường trường học

Nếu tuần 1 tập trung nhiều vào việc làm quen thì tuần 2 chuyển sang nền nếp và hành vi phù hợp.

Nội dung gồm:

• Sinh hoạt dưới cờ: Tìm hiểu nội quy nhà trường.
• Bài 2: Những việc nên làm trong giờ học, giờ chơi – tiết 1.
• Sinh hoạt Sao: Sơ kết tuần 2 – Phương hướng tuần 3.

Tìm hiểu nội quy nhà trường

Trong hoạt động dưới cờ tuần 2, học sinh tìm hiểu một số nội quy gần gũi như đi học đúng giờ, giữ vệ sinh, lễ phép và không chạy nhảy nguy hiểm.

Điểm quan trọng là giáo viên không chỉ hỏi “Nội quy là gì?” mà đặt tiếp câu hỏi:

“Vì sao học sinh cần thực hiện nội quy?”

Từ đó, học sinh nhận ra nội quy giúp lớp học trật tự, học tập tốt và mọi người được an toàn.

Cuối hoạt động, mỗi học sinh chọn một nội quy mà mình muốn thực hiện tốt trong tuần, chẳng hạn đi học đúng giờ, giữ vệ sinh hoặc lễ phép với thầy cô và bạn bè.

Đây là cách chuyển nội quy từ một quy định bên ngoài thành một cam kết cá nhân.

Những việc nên làm trong giờ học và giờ chơi

Đây là một trong những nội dung quan trọng của tuần 2.

Học sinh được yêu cầu nhận biết việc nên làm và không nên làm trong giờ học, giờ chơi; đồng thời bước đầu biết từ chối hoặc khuyên bạn khi gặp hành vi chưa phù hợp.

Trong giờ học, các em được hướng dẫn:

• Ngồi học ngay ngắn.
• Chú ý nghe giáo viên.
• Giơ tay khi muốn phát biểu.
• Học tập nghiêm túc.

Trong giờ chơi, học sinh được hướng đến những hoạt động an toàn như trò chuyện vui vẻ, đọc sách hoặc chơi cùng bạn mà không gây nguy hiểm.

Nội dung này đồng thời được kết nối với quyền được học tập và vui chơi trong môi trường an toàn, lành mạnh.

Dạy trẻ biết góp ý với bạn mà không làm bạn tổn thương

Đây là một kỹ năng rất cần thiết nhưng thường bị bỏ qua.

Khi thấy bạn làm chưa đúng, học sinh được hướng dẫn không quát mắng, không chế giễu mà có thể nói nhẹ nhàng:

“Bạn ơi, mình cùng thực hiện đúng nội quy nhé!”

Cách xử lí này giúp trẻ hiểu rằng nhắc bạn cùng tiến bộ không đồng nghĩa với trách móc hay làm bạn xấu hổ.

Đây cũng là cơ hội để giáo viên rèn phẩm chất nhân ái, trách nhiệm và cách ứng xử văn minh.

Tự đánh giá sau khi trải nghiệm

Cuối hoạt động, học sinh được tự đánh giá theo ba mức:

Tốt – Đạt – Cần cố gắng.

Các em chọn mức phù hợp với những việc mình đã thực hiện và có thể chia sẻ điều đã làm được cũng như điều muốn cố gắng thêm.

Đây là một chi tiết có giá trị trong tổ chức Hoạt động trải nghiệm.

Giáo viên không nên biến đánh giá thành việc “chấm điểm hành vi”. Với học sinh lớp 1, mục tiêu quan trọng hơn là giúp trẻ nhận biết mình đang ở đâu và biết mình cần thay đổi điều gì.

Tuần 3: Nói lời hay – làm việc tốt

Sau khi học sinh đã bước đầu làm quen với trường lớp và nội quy, tuần 3 tiếp tục phát triển các hành vi tích cực thông qua chủ đề “Nói lời hay – Làm việc tốt”.

Ở hoạt động dưới cờ, học sinh được chia sẻ những lời nói và việc làm phù hợp với thầy cô, bạn bè như chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, giúp bạn nhặt đồ hoặc giữ vệ sinh.

Khi bạn gặp khó khăn, học sinh có thể nói:

“Mình giúp bạn nhé!”

hoặc:

“Bạn có sao không?”

Những lời nói ngắn nhưng tạo ra cơ hội để trẻ thực hành sự quan tâm trong những tình huống đời thường.

Cuối hoạt động, học sinh lựa chọn một lời nói hay hoặc việc tốt sẽ thực hiện trong tuần, chẳng hạn chào thầy cô, cảm ơn bạn, giúp bạn hoặc bỏ rác đúng nơi.

Xử lí tình huống: Khi bạn làm điều chưa phù hợp

Tiết 2 của bài Những việc nên làm trong giờ học, giờ chơi đưa học sinh vào những tình huống cụ thể.

Chẳng hạn, nếu bạn muốn nói chuyện riêng trong giờ học, học sinh có thể nói:

“Bạn ơi, mình cùng chú ý nghe cô giảng nhé!”

Nếu bạn rủ chơi trò nguy hiểm trong giờ chơi, học sinh được hướng dẫn biết từ chối và rủ bạn lựa chọn một trò chơi an toàn hơn.

Sau đó, học sinh được sắm vai.

Một bạn đóng vai người có hành vi chưa phù hợp, bạn còn lại đóng vai người khuyên bạn thay đổi.

Qua hoạt động này, trẻ được luyện đồng thời hai khả năng:

Biết bảo vệ lựa chọn đúng của mình và biết góp ý với bạn bằng thái độ tôn trọng.

Đây là kỹ năng có thể sử dụng trong rất nhiều tình huống thực tế ở trường.

Làm quen với sinh hoạt Sao Nhi đồng

Cuối tuần 3, học sinh bước đầu làm quen với sinh hoạt Sao Nhi đồng.

Nội dung sinh hoạt lớp tiếp tục duy trì việc tự đánh giá nền nếp, học tập và rèn luyện, đồng thời khuyến khích học sinh biết lắng nghe, chia sẻ và trình bày ý kiến.

Các em được nhìn lại những việc đã thực hiện trong tuần như xếp hàng, giữ vệ sinh, chuẩn bị đồ dùng, tham gia học tập; đồng thời xác định những việc còn cần cố gắng như giữ trật tự, đi học đúng giờ hoặc mạnh dạn tham gia hoạt động.

Điều này tạo thành một vòng trải nghiệm khá rõ:

Tham gia → trải nghiệm → nhìn lại → tự đánh giá → xác định việc cần cải thiện → thực hiện trong tuần tiếp theo.

Đó chính là tinh thần rất quan trọng của Hoạt động trải nghiệm.

Điểm nổi bật của bộ Kế hoạch bài dạy Hoạt động trải nghiệm lớp 1

Qua các tài liệu tuần 1, 2 và 3, có thể nhận thấy một số điểm nổi bật.

1. Nội dung gần với đời sống học sinh

Các tình huống không xa lạ mà xuất phát từ chính cuộc sống ở trường: chào bạn, xếp hàng, học tập, vui chơi, giữ vệ sinh, giúp bạn, thực hiện nội quy.

2. Học sinh được nói và được làm

Nhiều hoạt động yêu cầu học sinh chia sẻ, trao đổi theo cặp, thảo luận nhóm, sắm vai và trình bày trước lớp.

3. Chú trọng năng lực giao tiếp

Học sinh được rèn cách chào hỏi, giới thiệu, lắng nghe, phản hồi và góp ý với bạn.

4. Có sự kết nối giữa quyền và trách nhiệm

Ví dụ, học sinh có quyền được học tập và vui chơi trong môi trường an toàn, nhưng đồng thời phải giữ trật tự, không gây nguy hiểm và tôn trọng quyền của bạn.

5. Có tích hợp năng lực số

Ngay trong bài làm quen với bạn mới, học sinh được hướng dẫn cách giao tiếp lịch sự trong hoạt động trực tuyến có người lớn hướng dẫn và cách bảo vệ thông tin riêng.

6. Có hoạt động tự đánh giá

Học sinh được nhìn lại những việc mình đã làm và xác định điều cần cố gắng thay vì chỉ chờ giáo viên nhận xét.

Giáo viên nên khai thác tài liệu như thế nào?

Bộ kế hoạch có thể được sử dụng như nguồn tham khảo để chuẩn bị bài, nhưng giáo viên không nên xem nội dung có sẵn là một kịch bản bắt buộc phải giữ nguyên trong mọi lớp học.

Học sinh lớp 1 ở mỗi trường có hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, giáo viên có thể giữ lại mục tiêu và mạch hoạt động nhưng điều chỉnh tình huống, câu hỏi, tranh minh họa hoặc cách tổ chức cho phù hợp.

Ví dụ, khi dạy bài làm quen với bạn mới, giáo viên có thể cho học sinh thực hành với một bạn mà các em chưa từng nói chuyện. Khi dạy nội quy, giáo viên có thể lấy chính những quy định đang được áp dụng tại trường. Khi dạy về việc tốt, có thể cho học sinh kể lại một hành động tử tế mà mình vừa chứng kiến trong lớp.

Những điều chỉnh như vậy giúp hoạt động trải nghiệm trở thành trải nghiệm thật, thay vì chỉ là một hoạt động được thực hiện theo mẫu.

Tải Kế hoạch bài dạy Hoạt động trải nghiệm lớp 1

Thầy cô có thể sử dụng các tài liệu Kế hoạch bài dạy Hoạt động trải nghiệm lớp 1 được cung cấp để tham khảo khi chuẩn bị các hoạt động đầu năm học.

Nội dung trong các tuần đầu tập trung vào:

• Chào năm học mới.
• Lễ khai giảng.
• Làm quen với bạn mới.
• Giao tiếp và hợp tác.
• Tìm hiểu nội quy nhà trường.
• Những việc nên làm trong giờ học, giờ chơi.
• Kĩ năng từ chối hành vi nguy hiểm.
• Cách góp ý với bạn.
• Nói lời hay – làm việc tốt.
• Sinh hoạt lớp.
• Tự đánh giá.
• Làm quen với sinh hoạt Sao Nhi đồng.
• Giáo dục quyền trẻ em.
• Giáo dục đạo đức, lối sống.
• Bước đầu hình thành năng lực số.

👉 Thầy cô tải tài liệu và có thể điều chỉnh trực tiếp theo đặc điểm lớp học, kế hoạch giáo dục của nhà trường.

Câu hỏi thường gặp

Kế hoạch Hoạt động trải nghiệm lớp 1 phù hợp với học sinh đầu cấp không?

Có. Các hoạt động trong ba tuần đầu tập trung vào những trải nghiệm rất gần gũi với học sinh mới vào lớp 1 như lễ khai giảng, làm quen bạn, thực hiện nội quy, học tập, vui chơi và sinh hoạt lớp.

Học sinh có được thực hành giao tiếp không?

Có. Bài Làm quen với bạn mới tổ chức hoạt động sắm vai theo cặp, trong đó học sinh chủ động chào hỏi, giới thiệu và hỏi thăm bạn rồi đổi vai.

Có nội dung giáo dục quyền trẻ em không?

Có. Tài liệu tích hợp quyền được tự do biểu đạt, quyền được học tập và vui chơi trong môi trường an toàn, lành mạnh.

Có giáo dục an toàn trong môi trường số không?

Có. Học sinh được hướng dẫn giao tiếp trực tuyến dưới sự hướng dẫn của giáo viên hoặc người lớn, không tự ý trò chuyện với người lạ và không chia sẻ thông tin riêng như địa chỉ, số điện thoại.

Hoạt động có phần tự đánh giá không?

Có. Học sinh được nhìn lại việc thực hiện nền nếp, học tập và rèn luyện, xác định việc đã làm tốt và việc cần cố gắng. Ở một số hoạt động, học sinh còn tự đánh giá theo ba mức Tốt – Đạt – Cần cố gắng.

Kết luận

Ba tuần đầu của Hoạt động trải nghiệm lớp 1 có một nhiệm vụ rất quan trọng: giúp học sinh chuyển từ môi trường gia đình, mầm non sang môi trường tiểu học một cách tự tin và tích cực.

Từ lễ khai giảng, học sinh học cách tham gia hoạt động tập thể. Từ làm quen với bạn mới, các em học cách chào hỏi, giới thiệu, lắng nghe và tôn trọng người khác. Từ nội quy nhà trường, các em hiểu vì sao cần thực hiện những quy định chung. Từ giờ học và giờ chơi, các em nhận biết hành vi phù hợp và không phù hợp. Đến “Nói lời hay – làm việc tốt”, học sinh bắt đầu biến những điều đã học thành hành động cụ thể.

Điều đáng chú ý là các hoạt động không chỉ hướng đến việc học sinh “biết” mà còn hướng đến việc các em biết làm và biết tự điều chỉnh.

Một lời chào, một lời cảm ơn, một lần biết nhường bạn, một lần từ chối trò chơi nguy hiểm hay một lần mạnh dạn nói lên cảm xúc của mình đều có thể trở thành một trải nghiệm giáo dục có ý nghĩa.

Vì vậy, khi sử dụng bộ kế hoạch này, giáo viên nên chú trọng nhất đến chất lượng trải nghiệm của học sinh. Không cần tổ chức quá nhiều hoạt động trong một tiết. Quan trọng hơn là sau mỗi hoạt động, học sinh thực sự hiểu mình vừa học được điều gì, có thể làm gì và sẽ thay đổi điều gì trong cuộc sống hằng ngày.

Hoạt động trải nghiệm lớp 1 sẽ trở nên có ý nghĩa nhất khi những điều học sinh nói trong lớp được chuyển thành những việc các em thực sự làm ở trường, ở nhà và trong cách ứng xử với những người xung quanh.